Η ΛΕΜΟΝΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΑΡΑΒΑ

Κύρια ασχολία των Καραβιωτών ήταν η λεμονοκαλλιέργεια. Δάση ατελείωτα από λεμονιές κάλυπταν όλη την έκταση του χωριού μας από το Βουνό ως την θάλασσα.

Εκείνο που έκανε τα δέντρα αυτά να ευδοκιμούν στα μέρη μας ήταν πρώτα απ΄ όλα οι κλιματολογικές συνθήκες και δεύτερο το νερό του Κεφαλόβρυσου, που δεν περιέχει άλατα και βόριο, τα οποία οπωσδήποτε είναι βλαβερά για τις λεμονιές.

Τα περισσότερα δένδρα φυτεύτηκαν μετά το 1950 και ιδιαίτερα μετά την ίδρυση της Συνεργατικής Εταιρείας Λεμονοπαραγωγών Επαρχίας Κερύνειας (ΣΕΛΕΚ). Χέρσα χωράφια με πανύψηλα αγκάθια καθαρίστηκαν και ελιές, χαρουπιές, αμυγδαλιές και άλλα καρποφόρα δένδρα ξεριζώθηκαν για να φυτευτούν λεμονιές. Όλοι μικροί μεγάλη, γεωργοί, εργάτες, τεχνίτες, δάσκαλοι, καθηγητές, δικηγόροι, γιατροί καταγίνονταν να φτιάξουν τα δικά τους περιβόλια με λεμονόδεντρα. Όλες τις ελεύθερες τους ώρες τις περνούσαν μέσα στα περιβόλια τους.

Η λεμονιά μεγαλώνει κι΄ απλώνει πιο πολύ απ΄ όλα τα εσπεριδοειδή. Αποδίδει δύο τρεις χιλιάδες καρπούς τον χρόνο. Είναι όμως πολύ ευπαθής. Προσβάλλεται από την καμμίωση, μια φοβερή μυκητολογική αρρώστια, που την οδηγεί συνήθως στο θάνατο. Πολλές λεμονιές, που φυτεύτηκαν πριν το 1950, ξεράθηκαν και ανανεώθηκαν με νέα δέντρα.

Με την εξάπλωση των λεμονόδεντρων δημιουργήθηκε ένα τεράστιο πρόβλημα. Έλλειψη νερού. Ως το 1955 ο Κεφαλόβρυσος του Καραβά επαρκούσε για το πότισμα όλων των περιβολιών. Το 1970 επότιζε μόνο το 25% απ΄ αυτά και τα υπόλοιπα ποτίζονταν από τα πηγάδια, που είχαν ανοιχτεί στα περισσότερα περιβόλια. Γινόταν όμως υπεράντληση με αποτέλεσμα η στάθμη των υπογείων νερών χρόνο με τον χρόνο να κατεβαίνει. Πολλά πηγάδια ξεραίνονταν και οι ιδιοκτήτες τους έσκαβαν κάθε χρόνο πιο βαθιά για να βρουν το πολύτιμο γι΄ αυτούς νερό. Πηγάδια που το 1955 απέδιδαν 500 τόνους νερό την ημέρα, το 1970 απέδιδαν μόνο 10. Δέκα όμως και δεκαπέντε τόνους την ημέρα έβρεχαν μόνο τα αυλάκια των περιβολιών. Έτσι το νερό έπρεπε να αποθηκεύεται σε δεξαμενές και να φθάνει στα δέντρα με σωλήνες και λάστιχα.

Πολλές προσπάθειες έγιναν για την ανέγερση υδατοφράκτη, όπου θα αποθηκευόταν το χειμώνα νερό του Κεφαλόβρυσου, αλλά δυστυχώς χωρίς αποτέλεσμα.

Το 1973 ήταν μεγάλη ανομβρία σ΄ όλη την Κύπρο. Δυσκολεύτηκαν όλοι οι Κύπριοι τότε. Μα πιο πολύ οι κάτοικοι της περιοχής μας, γιατί το διαθέσιμο νερό ήταν πολύ λίγο και πολύ ακριβό. Πουλιόταν προς 5 σελίνια τον τόνο, ενώ σε άλλες περιοχές ήταν είκοσι και τριάντα φορές φθηνότερο. Παρόλο ότι οι λεμονοπαραγωγοί πλήρωσαν «τα μαλλιά της κεφαλής τους» κατάφεραν να κρατήσουν τα δέντρα τους ζωντανά.

Αναφέρθηκα σε έκταση στο πότισμα των λεμονοδενδρών , γιατί ήταν το μεγάλο βάσανο των παραγωγών. Τις άλλες καλλιεργητικές φροντίδες που γίνονταν κάθε χρόνο θα αναφέρω χωρίς σχόλια. Τρία ως τέσσερα σκαλίσματα κι άλλα ξεχορτίσματα, τέσσερις ως πέντε λιπάνσεις, κοπρίσματα, κλαδέματα, πολλά ψεκάσματα και οκτώ ως δέκα φορές το χρόνο να ανεβαίνεις στα ίδια δέντρα για να διαλέξεις τα κατάλληλα λεμόνια για εξαγωγή, αρχίζοντας από το Σεπτέμβριο και τελειώνοντας το Φεβράρη. Φυσικά τις πιο αμειπτικές τιμές τις έπαιρναν τα λεμόνια που κόβονταν στις αρχές του Φθινοπώρου.

Τη διάθεση των λεμονιών αναλαμβάνει η ΣΕΛΕΚ. Με την καλή και συνετή διαχείριση που είχε αυτός ο οργανισμός απάλλαξε τους παραγωγούς από την εκμετάλλευση των διαφόρων εμπόρων, προσφέροντας πολύ αμειπτικές τιμές για τα λεμόνια που εξάγονταν.

Τελειώνοντας θα ήθελα να κάμω μια σημαντική παρατήρηση, που φανερώνει την τιμιότητα αλλά και την εμπιστοσύνη που υπήρχε ανάμεσα στους συγχωριανούς μας. Από το Σεπτέμβρη που άρχιζε η εκκοπή των λεμονιών ως το Φεβράρη που τελείωνε, σ΄ όλα τα περιβόλια υπήρχαν σωροί από λεμόνια αξίας χιλιάδων λιρών έξω στο ύπαιθρο, που περίμεναν το ειδικό συνεργείο να τα παραλάβει και να τα στείλει στα συσκευαστήρια. Τα λεμόνια αυτά παρέμεναν εκεί για τέσσερις και πέντε μέρες χωρίς κανένας να τα φυλάει, αλλά και χωρίς κανένας ποτέ να τα πειράζει κι ας ήταν μίλια μακριά το κοντινότερο σπίτι.

Σήμερα οι Καραβιώτες βρίσκονται μακριά από τα καταπράσινα περιβόλια τους, μακριά από τους λεμονανθούς και τις εκκλησίες τους, που όλα μαζί παραμένουν ένα ξεχωριστό φωτεινό κομμάτι από τη ζωή τους. Στη σκέψη τους παραμένει άσβεστη η ελπίδα του γυρισμού με το χρέος να ξεπροβάλλει σε κάθε βήμα ότι αυτή τη γη δεν έχουμε το δικαίωμα να την ξεγράψουμε όσα χρόνια κι αν περάσουν, όσες θυσίες κι αν χρειαστούν.

Γιώργος Μαούρης.